इडुक्कीमधील हत्तींच्या कुंपणाच्या वादामुळे कानिर्माण होत आहे तणाव

हत्तींचे मार्ग साफ करण्यासाठी काढून टाकलेली कुंपण जमीन मालकांनी पुन्हा बसवल्यानंतर वनविभाग उपजिल्हाधिकाऱ्यांसाठी अहवाल तयार करत आहे. हा वाद वन्यजीव स्थलांतर मार्गांचे संरक्षण आणि स्थानिक वृक्षारोपण मालकांचे हितसंबंध यांच्यातील चालू असलेल्या तणावावर प्रकाश टाकतो.

अलीकडेच झालेला कुंपणाचा वाद

वन विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी अलीकडेच पंथाडिक्कलम आणि चुंडाल भागातील वेलचीच्या मळ्यांमधून तारांचे दोर आणि सौर विद्युत कुंपण काढून टाकले.

या विशिष्ट प्रदेशांमधून जंगली हत्तींची मुक्त हालचाल सुलभ करणे हे या मोहिमेचे उद्दिष्ट होते.

तथापि, जमीनदारांनी ते काढून टाकल्यानंतर काही दिवसांतच अडथळे पुन्हा दूर केले.

या कारवाईमुळे देवीकुलम वन रांगेत पुन्हा एकदा जंगली हत्तींच्या हालचालीला अडथळा आला आहे.

या प्रकरणाचा अहवाल देवीकुलम उपजिल्हाधिकाऱ्यांकडे सादर करण्याचे निर्देश हाय रेंज सर्कलचे मुख्य वनसंरक्षक डी. के. विनोद कुमार यांनी देवीकुलम परिक्षेत्र अधिकारी यांना दिले आहेत.

स्थानिकांसाठी हे का महत्त्वाचे आहे?

या परिस्थितीचा परिणाम इडुक्की प्रदेशात राहणाऱ्या आणि काम करणाऱ्या लोकांच्या अनेक गटांवर होतो.

मानवी वसाहती आणि वन्यजीव यांच्यातील संघर्ष हा स्थलांतरित मार्गाजवळ राहणाऱ्या लोकांसाठी एक महत्त्वपूर्ण चिंता आहे.

• चिन्नाक्कनालजवळच्या वसाहतींमध्ये राहणारे आदिवासी समुदाय.
• स्थानिक वेलची लागवडीचे मालक त्यांच्या पिकांचे संरक्षण करतात.
• बी. एल. राम आणि सिंगुकंडम भागातील रहिवासी.
• 301 कॉलनी आणि सूर्यनेल्ली भागातील रहिवासी.

हा मुद्दा गंभीर आहे कारण खाजगी कुंपणाच्या उपस्थितीमुळे हत्ती मानवी वसाहतींमध्ये वळू शकतात.

पंथाडिक्कलम वसाहतीत एका आदिवासी माणसावर झालेल्या जीवघेण्या हल्ल्यासह, मानव-वन्यजीवांच्या संघर्षात वाढ होण्याशी अशा दिशाभूलींचा संबंध जोडला गेला आहे.

शेतकरी गटही परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.

या गटांच्या प्रतिनिधींनी प्रभावित रहिवाशांशी संवाद साधण्यासाठी आणि जमिनीवरील वास्तव समजून घेण्यासाठी चिन्नाक्कनलमधील निवासी भागांना भेट दिली आहे.

ही परिस्थिती कशी सुरू झाली

वन विभागाने यापूर्वी जिल्हाधिकारी यांच्या निर्देशानंतर महसुली जमिनीवरील कुंपण काढून टाकले होते.

सुरक्षित राहणीमानाची परिस्थिती शोधणाऱ्या स्थानिक आदिवासी समुदायांच्या सातत्यपूर्ण मागण्यांमुळेही हा निर्णय घेण्यात आला होता.

विभागाने अलीकडेच आनायिरांकलजवळील चुंडळ येथील प्रस्तावित राखीव वनभूमीवरील अतिक्रमणे साफ केली होती.

जमीनदारांनी कुंपण पुन्हा बसवण्यापूर्वी या प्रयत्नाने जंगली हत्तींसाठी पारंपारिक स्थलांतर मार्ग यशस्वीरित्या पुन्हा उघडला.

जिल्हाधिकारी दिनेशन चेरुवट्ट यांनी आपत्ती व्यवस्थापन कायद्याअंतर्गत हत्तींच्या मार्गांना अडथळा आणणारे कुंपण तोडण्याचे आदेश जारी केले होते.

खाजगी कुंपणांनी हत्तींना मानवी वसाहतींमध्ये वळवल्याचा आरोप करून रहिवाशांनी केलेल्या तक्रारीनंतर ही कारवाई करण्यात आली.

पुढे काय होते

या अडथळ्यांच्या पुनर्संचयनासाठी वन विभाग आता औपचारिक प्रक्रियेचे पालन करत आहे.

खालील पायऱ्या या संघर्षाचे निराकरण निश्चित करू शकतात:

1. देवीकुलम परिक्षेत्र अधिकारी तपशीलवार अहवाल देवीकुलम उपजिल्हाधिकार्यांकडे सादर करतील.
2. जिल्हाधिकारी यांच्या विशिष्ट सूचनांच्या आधारे वन विभाग पुढील कारवाई निश्चित करेल.
3. कायमस्वरूपी तोडगा काढण्यासाठी महसूल आणि वनमंत्र्यांनी समन्वित हस्तक्षेप करावा यासाठी राज्य सरकारला निवेदन सादर करण्याची शेतकरी गटांची योजना आहे.

जमीनदारांच्या आर्थिक चिंतेविरुद्ध सरकार वन्यजीव संरक्षणाची गरज मोजू शकते.

अशा प्रशासकीय प्रक्रियांमध्ये अनेकदा स्थानिक कृषी हितसंबंध आणि प्रस्थापित पर्यावरणीय नियमांमध्ये संतुलन साधणे समाविष्ट असते.

प्रमुख तथ्ये एका नजरेत

• वन विभागाने लागवडीतून तारांच्या दोर आणि सौर विद्युत कुंपण काढून टाकले.
• इडुक्कीच्या पंथाडिक्कलम आणि चुंडाल भागात हे काढून टाकण्यात आले.
• जिल्हाधिकाऱ्यांनी यापूर्वी आपत्ती व्यवस्थापन कायद्यांतर्गत आदेश जारी केला होता.
• जंगली हत्तींसाठी पारंपारिक स्थलांतर मार्ग पुन्हा उघडणे हे काढून टाकण्याचे उद्दिष्ट होते.
• विभागाने अडथळे दूर केल्यानंतर लगेचच जमीनदारांनी ते पुन्हा तयार केले.

या घडामोडी वन्यजीवांच्या गरजा आणि त्या प्रदेशातील कृषी गरजा यांचा समतोल साधण्याचे गुंतागुंतीचे आव्हान प्रतिबिंबित करतात.

पुढील संघर्ष टाळण्यासाठी अधिकारी आता कायमस्वरूपी उपाय शोधत आहेत.

Read the news report this explainer is based on: Forest department to submit report to Subcollector on fence reinstallation in Keralam’s Idukki.

Source: Ebenezer News Explainer Desk · Ebenezer News Explainer Desk. Published 17 Oct 2026, 10:50 am.